Nazwy zawodów i specjalizacji związanych z psychologią, zdrowiem psychicznym i rozwojem osobistym bywają używane zamiennie. Nie oznacza to jednak, że osoby posługujące się tymi określeniami mają takie same wykształcenie, kompetencje i uprawnienia.

Dlatego przed rozpoczęciem współpracy warto sprawdzić kim jest osoba, do której się zgłaszamy, jakie posiada wykształcenie, specjalizację, certyfikaty oraz do jakiego rodzaju pracy jest przygotowana.

PSYCHOLOG

Psycholog to osoba, która ukończyła studia psychologiczne i wykonuje zawód psychologa zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Psycholog może zajmować się m.in. konsultacją psychologiczną, diagnozą psychologiczną, opiniowaniem, pomocą psychologiczną, psychoedukacją czy prowadzeniem interwencji odpowiednich do swoich kompetencji i kwalifikacji.

Szczególne znaczenie ma tutaj rozróżnienie pomiędzy samym ukończeniem studiów a prawem wykonywania zawodu psychologa.

W Polsce obowiązuje obecnie ustawa z 2001 r., zgodnie z którą prawo wykonywania zawodu psychologa jest związane z wpisem na listę psychologów. Nowa ustawa o zawodzie psychologa została uchwalona w 2026 r., a jej zasadnicze przepisy wejdą w życie w 2028 r.

Psycholog nie jest lekarzem i nie może przepisywać leków.

PSYCHOTERAPEUTA

Psychoterapeuta zajmuje się prowadzeniem psychoterapii, czyli specjalistycznej formy pracy nad trudnościami psychicznymi, emocjonalnymi, relacyjnymi i związanymi z funkcjonowaniem człowieka - może być również psychologiem.

Ważne jest jednak to, że w Polsce system kształcenia psychoterapeutów jest obecnie wielościeżkowy, a regulacje dotyczące psychoterapii nie są jeszcze jednolite dla całego rynku prywatnego. Istnieją m.in. ścieżki certyfikacyjne towarzystw psychoterapeutycznych oraz państwowa ścieżka specjalizacji.

Dlatego samo określenie „psychoterapeuta” nie powinno być jedyną informacją, na podstawie której klient wybiera specjalistę.

Warto zapytać:

• jakie studia ukończył?
• jakie szkolenie psychoterapeutyczne ukończył?
• w jakim nurcie pracuje?
• czy posiada certyfikat psychoterapeuty?
• czy jest w trakcie szkolenia?
• czy korzysta z regularnej superwizji?
• z jakimi problemami pracuje?

Psychoterapeuta nie jest lekarzem tylko dlatego, że prowadzi psychoterapię i co do zasady nie może przepisywać leków (w Polsce).

PSYCHIATRA

Psychiatra jest lekarzem.

To zasadnicza różnica.

Psychiatra posiada uprawnienia lekarza i zajmuje się diagnozowaniem oraz leczeniem zaburzeń i chorób psychicznych. Może m.in. prowadzić leczenie farmakologiczne, wystawiać recepty, kierować na badania, wystawiać zwolnienia lekarskie oraz – w określonych sytuacjach – kierować pacjenta do leczenia szpitalnego.

Psychiatra może również prowadzić psychoterapię, jeżeli posiada odpowiednie dodatkowe kwalifikacje psychoterapeutyczne.

W sytuacjach takich jak nasilona depresja, mania, psychoza, znaczne zaburzenie funkcjonowania, autoagresja czy myśli samobójcze konsultacja psychiatryczna może być szczególnie istotna.

Psychiatra = lekarz.

Psychoterapeuta ≠ lekarz, chyba że dodatkowo jest lekarzem.

TERAPEUTA UZALEŻNIEŃ / SPECJALISTA PSYCHOTERAPII UZALEŻNIEŃ

To również obszar, w którym warto dokładnie sprawdzać kwalifikacje.

Osoba pracująca w obszarze terapii uzależnień może posiadać różne kwalifikacje, dlatego warto odróżnić m.in. specjalistę psychoterapii uzależnień, osobę w trakcie specjalizacji oraz inne osoby wykonujące zadania terapeutyczne w systemie leczenia uzależnień (mogą nie mieć ukończonych studiów wyższych).

Obecnie funkcjonuje nowa, czteroletnia ścieżka specjalizacyjna w dziedzinie psychoterapii uzależnień, a wcześniejsze systemy certyfikacji są wygaszane.

Specjalista terapii uzależnień pracuje przede wszystkim z problemem uzależnienia oraz jego konsekwencjami, a także może pracować z osobami bliskimi osoby uzależnionej – w zakresie posiadanych kompetencji.

Terapeuta uzależnień nie jest automatycznie psychiatrą, psychologiem ani psychoterapeutą ogólnym.

Może natomiast posiadać więcej niż jedną kwalifikację, np. być jednocześnie psychologiem i specjalistą psychoterapii uzależnień.

TRENER

W kontekście psychologii, edukacji i rozwoju osobistego trener jest osobą, która projektuje i prowadzi szkolenia, warsztaty oraz programy edukacyjne, pomagając uczestnikom zdobywać wiedzę i rozwijać określone kompetencje.

Trener może prowadzić zajęcia indywidualne i grupowe dotyczące m.in.:

• komunikacji i relacji interpersonalnych,
• kompetencji społecznych i zawodowych,
• zarządzania emocjami i stresem,
• rozwiązywania konfliktów,
• wystąpień publicznych,
• pracy zespołowej i przywództwa,
• psychologii w biznesie,
• prawa i jego praktycznego zastosowania,
• rozwoju osobistego i zawodowego.
• 
  

Jego podstawowym narzędziem jest proces edukacyjny – przekazywanie wiedzy, ćwiczenia, dyskusja, analiza sytuacji, praca warsztatowa i rozwijanie praktycznych umiejętności.

Trener może posiadać wykształcenie ekonomiczne, psychologiczne, pedagogiczne, prawnicze, medyczne, biznesowe lub inne specjalistyczne. Sam fakt prowadzenia szkoleń nie oznacza jednak, że jest psychologiem, psychoterapeutą, psychiatrą czy coachem .

O tym decydują jego rzeczywiste wykształcenie, kwalifikacje i zakres uprawnień .

Trener może prowadzić szkolenia, warsztaty i zajęcia rozwojowe w zakresie swojej wiedzy i kompetencji.

Może zajmować się np.:

• komunikacją,
• wystąpieniami publicznymi,
• kompetencjami miękkimi,
• zarządzaniem,
• rozwojem osobistym,
• edukacją,
• pracą zespołową.

Samo ukończenie kursu trenerskiego nie daje prawa do przedstawiania się jako psycholog ani psychoterapeuta.

Trener nie powinien również przedstawiać szkolenia rozwojowego jako psychoterapii czy diagnozy psychologicznej.

Jednocześnie jedna osoba może być zarówno trenerem, jak i psychologiem czy psychoterapeutą – wtedy jednak powinna jasno określać, w jakiej roli świadczy daną usługę.

Terapeuta

To określenie wymaga szczególnej ostrożności.

Słowo „terapeuta” samo w sobie nie mówi klientowi wystarczająco dużo o kwalifikacjach osoby.

Dlatego zamiast pytać wyłącznie:

„Czy jest Pan/Pani terapeutą?”

warto zapytać:

„Jakie ma Pan/Pani wykształcenie i jakie kwalifikacje uprawniają Pana/Panią do prowadzenia tej konkretnej formy terapii?”

To pozwala odróżnić psychoterapię od różnych form terapii, poradnictwa, coachingu, treningu czy pracy rozwojowej.

Dlatego w Centrum Sarma przykładamy dużą wagę do jasnego przedstawiania wykształcenia, kwalifikacji, specjalizacji, doświadczenia i zakresu świadczonych usług.

Klient ma prawo wiedzieć, z kim pracuje, jakie kompetencje posiada ta osoba i czego może od niej oczekiwać.

COACH

Coach pracuje przede wszystkim nad przyszłością, celami, działaniem i rozwojem określonych kompetencji. Coaching nie jest psychoterapią i nie powinien być przedstawiany jako leczenie zaburzeń psychicznych.

Coaching może dotyczyć między innymi:

• rozwoju zawodowego i kariery,
• osiągania określonych celów,
• zarządzania czasem i priorytetami,
• podejmowania decyzji,
• przywództwa i kompetencji menedżerskich,
• budowania określonych umiejętności,
• zmiany nawyków i sposobu działania.

Coach może zadawać pytania, pomagać klientowi określić cele, analizować przeszkody i planować kolejne działania.

Czego coaching nie zastępuje?

Coaching nie jest odpowiednikiem psychoterapii, konsultacji psychologicznej ani leczenia psychiatrycznego.

Coach nie powinien diagnozować zaburzeń psychicznych ani przedstawiać coachingu jako metody leczenia depresji, zaburzeń lękowych, PTSD, uzależnień czy innych problemów wymagających specjalistycznej pomocy klinicznej.

Jeżeli w trakcie coachingu ujawniają się trudności wykraczające poza zakres pracy rozwojowej, odpowiedzialnym rozwiązaniem jest skierowanie klienta do odpowiedniego specjalisty.

Najprościej można powiedzieć:

Coaching pyta przede wszystkim: „Dokąd chcesz dojść i co możesz zrobić, żeby tam dotrzeć?”

Psychoterapia pyta również: „Co sprawia, że funkcjonujesz właśnie w ten sposób i co stoi za Twoimi trudnościami?”

Granica nie zawsze jest jednak tak prosta, dlatego najważniejsze są rzeczywiste kwalifikacje osoby oraz jasno określony zakres jej pracy, a nie sama nazwa usługi.

Ważne !

Jedna osoba może posiadać kilka kwalifikacji. Psycholog może być jednocześnie psychoterapeutą, coachem i trenerem. Psychoterapeuta może być również lekarzem. Coach może mieć wykształcenie psychologiczne albo zupełnie inne.

Dlatego sama nazwa „coach”, „terapeuta” czy „trener” nie mówi jeszcze wystarczająco dużo o przygotowaniu zawodowym.

Przed rozpoczęciem współpracy warto sprawdzić:

jakie wykształcenie posiada specjalista, jakie szkolenia ukończył, jakie posiada certyfikaty, czy podlega superwizji oraz jaki dokładnie zakres usług oferuje.

Świadomy wybór specjalisty zaczyna się od świadomego pytania:

Kim jesteś zawodowo, jakie masz kwalifikacje i w jakim zakresie możesz mi pomóc?